Frysk

English

De Knokploeg

Op deze muur in de Blokhuispoort hangt een graffitiportret van kunstenaar Roy Schreuder.

Dit kunstwerk beeldt de speciale Knokploeg van het Friese verzet uit die op 8 december 1944 een bevrijdingsactie uitvoerde in de gevangenis de Blokhuispoort. Deze bevrijdingsactie is bekend geworden onder de naam ‘De Overval’.

Het Friese verzet vreesde dat de Duitsers met geweld informatie zouden afdwingen van een aantal opgepakte verzetsleiders. Er moest actie worden ondernomen om dit te voorkomen. Een gedetailleerd plan werd bedacht om de gevangenis Blokhuispoort binnen te dringen, de Duitsers te verrassen en 51 verzetsmensen te bevrijden. Bij deze overval moest geprobeerd worden geen geweld te gebruiken. Naast de overval zelf werden ook vluchtroutes, onderduikadressen en assistentielocaties rond de gevangenis geregeld. Kortom, een gecompliceerde en gevaarlijke operatie.

Aan het begin van de avond van 8 december 1944 belde een groepje zogenaamde bewakers aan bij de toegangspoort van de gevangenis om enkele nep-gevangenen af te leveren. Eenmaal binnen, lukte het de Knokploeg om de Duitse bewakers te overmeesteren en de vooraf uitgezochte 51 gevangenen te bevrijden. Dit alles zonder geweld te gebruiken. Bijzonder was ook dat de Duitse bezetter geen represaillemaatregelen heeft genomen naar aanleiding van deze bevrijdingsactie.

Kunstenaar Roy Schreuder heeft zijn kunstwerk gebaseerd op een groepsfoto van de Knokploeg, gemaakt in november 1945. De Knokploeg (KP) die de overval uitvoerde bestond uit 26 verzetsmensen in totaal. Op de groepsfoto ontbraken Tjitze van ’t Zet (Jaap) wegens ziekte, Johannes Kolf (Jodocus) die begin 1945 door de Duitsers op de vlucht was neergeschoten en Taco van der Veen (Taco). De totale groep die in 1944 bij ‘De Overval’ was betrokken bestond uit 75 personen.

De actie ‘De Overval’ leeft voort in de film uit 1962 van Paul Rotha, in diverse boeken, in een theatervoorstelling en in talloze verhalen in Friesland en daarbuiten. En nu ook visueel in de voormalige gevangenis De Blokhuispoort in Leeuwarden.

Opdrachtgever van dit kunstwerk is het Wijkpanel Binnenstad, ter gelegenheid van het feit dat 2018 tot Jaar van Verzet is uitgeroepen door het Platform Herinnering WO2. In de zomer van 2018 werd dit graffiti portret onthuld door Gerrit Fokkema (een van de bevrijde gevangenen) en wethouder Henk Deinum (zoon van een van de bevrijders).

Bij deze tekst is de foto uit november 1945 plus een lijst met de namen én verzetsnamen van de Knokploegleden vermeld.

Onderste rij links naar rechts

Gerben Oppewal                           Gerard

Joop Willemse                               Berend

Jelle Visser                                     Jelle

Piet Oberman                                 Piet Kramer

Willem Stegenga                           Wim

Chris Hofing                                   Arie

Egbert Bultsma                              Eppie

Middelste rij

Gerrit Niesing                                 Chris

Jan Visser                                       Jelle

Piet Stavast                                    Cor

Piet Schuddeboom                      Piet S.

Gerard Reeskamp                         Harry

Tinus Pieters                                  Tinus

Ernst Rob                                        Ab

Hans Deinum                                 Hans

Bovenste rij

Joffe Hoogsteen                           Theo

Alle Ytsma                                     Johan

Henk Rijpkema                              Henkie

Jan Barendsma                             John

Wim Leistra             `                      Anton

Hepke Paauw                                 Klaas

Jacob Abels                                   Frits

Siemen Cuiper                               Marten